นั่นธรรมจักรอันยอดเยี่ยม อันพระผู้มีพระภาคทรงประกาศแล้ว อันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือใครๆ ในโลก ประกาศไม่ได้
ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลี ปราศจากมลทิน ได้เกิดขึ้นแก่ท่านโกณฑัญญะว่า

 สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา  สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับเป็นธรรมดา

 ก็เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงประกาศธรรมจักรแล้ว

พวกภุมมเทวดาได้ประกาศว่า นั่นธรรมจักรอันยอดเยี่ยม อันพระผู้มีพระภาคทรงประกาศแล้ว ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี อันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มาร พรหม หรือ ใครๆ ในโลกประกาศไม่ได้

พวกเทพชั้นจาตุมหาราชได้ฟังเสียงของพวกภุมมเทวดาแล้ว ...

พวกเทพชั้นดาวดึงส์ได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นจาตุมหาราชแล้ว ...

พวกเทพชั้นยามาได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นดาวดึงส์แล้ว ...

พวกเทพชั้นดุสิตได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นยามาแล้ว ...

พวกเทพชั้นนิมมานรดีได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นดุสิตแล้ว ...

พวกเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตตีได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นนิมมานรดีแล้ว ...

พวกเทพที่นับเนื่องในหมู่พรหมได้ฟังเสียงของพวกเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตตีแล้ว ได้ประกาศว่า      นั่นธรรมจักรอันยอดเยี่ยม อันพระผู้มีพระภาคทรงประกาศแล้ว ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี อันสมณะ พราหมณ์ เทวดา มารพรหม หรือใครๆ ในโลก ประกาศไม่ได้.

              โดยขณะนั้น โดยครู่นั้น เสียงได้ระบือขึ้นไปจนถึงพรหมโลกด้วยประการฉะนี้ ก็หมื่นโลกธาตุนี้สะเทือนสะท้านหวั่นไหว ทั้งแสงสว่างอันยิ่ง หาประมาณมิได้ ได้ปรากฏแล้วในโลก ล่วงเทวานุภาพของพวกเทพดาทั้งหลาย.

             ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคได้ทรงเปล่งอุทานว่า โกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอโกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอ เพราะเหตุนั้นคำว่า อัญญาโกณฑัญญะ จึงได้เป็นชื่อของท่านโกณฑัญญะด้วยประการฉะนี้แล.

ธัมมจักกัปปวัตตนวรรคที่ ๒  ตถาคตสูตรที่ ๑        

เนื้อความพระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๙  บรรทัดที่ ๑๐๐๓๗ - ๑๐๑๐๔.  หน้าที่  ๔๑๙ - ๔๒๑.

            นี่คือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อประมาณ 2595 ปีมาแล้ว  ในคราวที่พระพุทธเจ้าของเราได้ตรัสเทศนาพระธรรมพระสูตรแรกแก่ภิกษุปัญจวัคคีย์ 5 รูป ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี  ที่ทรงตรัสเทศนาให้ทราบวิถีทางในการปฏิบัติเพื่อดับความทุกข์ใจในปัจจุบันและดับทุกข์ทั้งมวลในอนาคตคือดับทั้งทุกข์ทางกายและดับทั้งทุกข์ทางใจ  นั่นคือ ทางสายกลางเพื่อการดับทุกข์ หรืออริยมรรคมีองค์ 8 หรือ ศีล สมาธิ ปัญญา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของความจริงอันประเสริฐ 4 ประการที่ต้องรู้ในการดับทุกข์ที่พระพุทธเจ้าได้ทรงตรัสรู้ ที่เรียกว่า อริยสัจจ์ 4 คือ ความทุกข์คืออะไร  สาเหตุที่ทำให้เกิดความทุกข์  การดับความทุกข์คืออย่างไร  และวิธีปฏิบัติเพื่อดับความทุกข์(อริยมรรคมีองค์8)  

            ทำให้ภิกษุหนึ่งรูป คือ ท่านโกณฑัญญะ  ได้ดวงตาเห็นธรรม ว่าสิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา  สิ่งนั้นทั้งมวลล้วนมีความดับเป็นธรรมดา คือบรรลุโสดาบัน เป็นพระอริยเจ้าลำดับแรกของพระพุทธศาสนา  ทำให้ความทุกข์ที่เคยมีในปุถุชนคนธรรมดา ลดลงเหลือเพียงเล็กน้อย  เปรียบได้กับน้ำที่เหลือเพียง ๒-๓ หยด จากน้ำที่มีอยู่ทั้งมหาสมุทรที่เหือดแห้งไป  ดังความในพระสูตรหนึ่งว่า

            "ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนมหาสมุทรพึงถึงความสิ้นไป หมดไป
ยังเหลือน้ำ ๒-๓หยด เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน น้ำในมหาสมุทรที่สิ้นไป หมดไป กับน้ำ๒-๓ หยด ที่ยังเหลือ ไหนจะมากกว่ากัน?"

            ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า"ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ น้ำในมหาสมุทรที่สิ้นไป หมดไปมากกว่า น้ำ ๒-๓ หยดที่ยังเหลือมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับน้ำในมหาสมุทรที่สิ้นไป หมดไป น้ำ ๒-๓หยด ที่ยังเหลือ ย่อมไม่ถึงซึ่งการนับ การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว."      

            พระพุทธเจ้า "อย่างนั้นเหมือนกัน ดูกรภิกษุทั้งหลายทุกข์ของบุคคลผู้เป็นอริยสาวกผู้สมบูรณ์ด้วยทิฏฐิ ผู้ตรัสรู้ผู้รู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาที่สิ้นไป หมดไป มากกว่า ที่ยังเหลือมีประมาณน้อย ย่อมไม่ถึงซึ่งการนับการเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยว เมื่อเทียบกับกองทุกข์อันมีในก่อนที่สิ้นไปหมดไปแล้ว อย่างสูงเพียง ๗ ชาติ
ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแหละเธอทั้งหลายพึงกระทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธนี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา."

   สมุททสูตรที่ ๑

   เนื้อความพระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๙  บรรทัดที่ ๑๐๘๔๕ - ๑๐๘๕๔.  หน้าที่  ๔๕๔.

          พระธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าของเราได้ตรัสเทศนาเป็นพระสูตรแรกนั้น คือ ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร  พระสูตรว่าด้วยการยังธรรมจักรให้เป็นไป หรือ พระสูตรว่าด้วยการหมุนวงล้อธรรม     นั่นคือพระพุทธองค์ทรงเริ่มหมุนวงล้อแห่งธรรมหรือเริ่มเผยแผ่ธรรมะ  เพื่อประโยชน์เกื้อกูลและความสุขของมนุษยชาติ   ในวันขึ้น ๑๕ เดือน ๘ หลังจากทรงตรัสรู้เป็นเวลา ๒ เดือน  ต่อมาเราเรียกวันนี้ว่า วันอาสาฬหบูชา “การบูชาในเดือน ๘” หมายถึง การบูชาในวันเพ็ญเดือน ๘ หรือวันแห่งพระธรรม เพื่อรำลึกถึงการเกิดพระธรรมขึ้นครั้งแรกในโลก  ทำให้เกิดมีปฐมสาวก คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ และเกิดสังฆรัตนะครบเป็นพระรัตนตรัย

สำหรับวันอาสาฬหบูชาในปีนี้ ตรงกับปฏิทินสากลวันอาทิตย์ที่ ๒๙ กรกฏาคม ๒๕๕๐  จึงขอเชิญชวนพ่อแม่พี่น้องชาวพุทธทุกท่าน  ได้แสดงการรำลึกถึงการเทศนาครั้งแรกของพระผุ้มีพระภาคเจ้าของเรา โดยการ ทำทาน ตั้งเจตนารักษาศีล  ทำสมาธิภาวนา  วิปัสสนาภาวนา  และไปเวียนเทียนที่วัดใกล้บ้าน หรือวัดที่ท่านศรัทธากันทุกท่านทุกคน  รวมทั้งร่วมกันหล่อเทียนพรรษา ณ หน้าศาลากลางจังหวัดนครราชสีมาในช่วงค่ำ  และชมขบวนแห่เทียนในวันรุ่งขึ้นอันเป็นวันเข้าพรรษา คือวันจันทร์ที่ ๓๐ กรกฎาคม ๒๕๕๐

เพื่อเป็นการนำพระพุทธศาสนามาบรรจุไว้ในใจของเราทุกคน โดยถือเอาวันอาสาฬหบูชาปีนี้เป็นวันเริ่มต้น